2021-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە، ئىندونېزىيە (بۇنىڭدىن كېيىن ئىندونېزىيە دەپ ئاتىلىدۇ) نىڭ 800 مىڭ توننا قالاي رۇدىسى زاپىسى بار بولۇپ، دۇنيانىڭ %16 نى ئىگىلەيدۇ، زاپاس ئىشلەپچىقىرىش نىسبىتى 15 يىل بولۇپ، دۇنيا مىقياسىدىكى ئوتتۇرىچە 17 يىللىقتىن تۆۋەن. ئىندونېزىيەدىكى مەۋجۇت قالاي رۇدىسى بايلىقىنىڭ دەرىجىسى تۆۋەنرەك بولغان چوڭقۇر كانلىرى بار، قالاي رۇدىسىنىڭ مەھسۇلات مىقدارى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىدى. ھازىر، ئىندونېزىيەنىڭ قالاي كانىنىڭ قېزىش چوڭقۇرلۇقى يەر يۈزىدىن 50 مېتىر ئاستىدىن يەر يۈزىدىن 100 ~ 150 مېتىر ئاستىغىچە تۆۋەنلىدى. قېزىش قىيىنلىقى ئاشتى، ئىندونېزىيەنىڭ قالاي كانىنىڭ مەھسۇلات مىقدارىمۇ يىلدىن-يىلغا تۆۋەنلىدى، 2011-يىلدىكى 104500 توننا ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدىن 2020-يىلدىكى 53000 توننىغا چۈشتى. ئىندونېزىيە يەنىلا دۇنيادىكى ئىككىنچى چوڭ قالاي رۇدىسى تەمىنلىگۈچىسى بولسىمۇ، دۇنيا مىقياسىدىكى قالاي ئىشلەپچىقىرىشتىكى ئۈلۈشى 2011-يىلدىكى %35 تىن 2020-يىلدىكى %20 گە چۈشتى.

دۇنيادىكى ئىككىنچى چوڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قەلەي ئىشلەپچىقارغۇچى دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئىندونېزىيەنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قەلەي تەمىناتى ناھايىتى مۇھىم، ئەمما ئىندونېزىيەنىڭ ئومۇمىي پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قەلەي تەمىناتى ۋە تەمىنلەش ئېلاستىكىلىقى تۆۋەنلەش يۈزلىنىشىنى كۆرسەتتى.

بىرىنچىدىن، ئىندونېزىيەنىڭ خام رۇدىسى ئېكسپورت سىياسىتى داۋاملىق قاتتىقلاشتى. 2021-يىلى نويابىردا، ئىندونېزىيە پرېزىدېنتى جوكو ۋىدودو 2024-يىلى ئىندونېزىيەنىڭ قالاي رۇدىسى ئېكسپورتىنى توختىتىدىغانلىقىنى ئېيتتى. 2014-يىلى، ئىندونېزىيە سودا مىنىستىرلىكى خام قالاي ئېكسپورتىنى چەكلەش ئۈچۈن 44-نومۇرلۇق سودا قائىدىسىنى چىقاردى، بۇ قائىدىنىڭ مەقسىتى كۆپ مىقداردىكى قالاي بايلىقىنىڭ تۆۋەن باھادا يوقىلىشىنى چەكلەش ۋە قالاي سانائىتىنىڭ قوشۇلۇشى ۋە قالاي بايلىقىنىڭ باھا بېكىتىش ھوقۇقىنى ياخشىلاش. بۇ قائىدە يولغا قويۇلغاندىن كېيىن، ئىندونېزىيەدىكى قالاي كانلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى ئازايدى. 2020-يىلى، ئىندونېزىيەدىكى قالاي كانلىرى بىلەن پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاينىڭ ماسلىشىش نىسبىتى پەقەت 0.9 بولدى. ئىندونېزىيەنىڭ ئېرىتىش ئىقتىدارى قالاي رۇدىسىدىن تۆۋەن بولغاچقا، ئىچكى ئېرىتىش ئىقتىدارى دەسلەپتە ئېكسپورت قىلىنغان قالاي رۇدىسىنى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە ھەزىم قىلىش تەس بولغاچقا، ئىندونېزىيەدىكى قالاي رۇدىسى ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى دۆلەتنىڭ ئېرىتىش ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن تۆۋەنلىدى. 2019-يىلدىن بۇيان، ئىندونېزىيە قەلەي كانىنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قەلەي ئىشلەپچىقىرىش نىسبىتى 1 دىن تۆۋەن بولۇپ كەلدى، 2020-يىلدىكى ماسلىشىش نىسبىتى پەقەت 0.9 بولدى. قەلەي كانىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى دۆلەت ئىچىدىكى پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قەلەي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنى قاپلىيالمايۋاتىدۇ.

ئىككىنچىدىن، ئىندونېزىيەدە بايلىق دەرىجىسىنىڭ ئومۇميۈزلۈك تۆۋەنلىشى، يەر بايلىقىنىڭ سۇيۇقلىنىشى ۋە دېڭىز تېگىدىن قېزىشنىڭ قىيىنلىقىنىڭ ئېشىپ بېرىشى قاتارلىق مەسىلىلەرگە دۇچ كېلىپ، قالاي رۇدىسى ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنى چەكلىدى. ھازىر، سۇ ئاستى قەلەي كانلىرى ئىندونېزىيەدىكى قالاي كانلىرىنىڭ ئاساسلىق قىسمىنى ئىگىلەيدۇ. سۇ ئاستى كېمىسى كانلىرىنى قېزىش قىيىن ۋە قىممەت بولۇپ، قالاي كانلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىمۇ پەسىللىك تەسىرگە ئۇچرايدۇ.

تىيەنما شىركىتى ئىندونېزىيەدىكى ئەڭ چوڭ قەلەي ئىشلەپچىقارغۇچى بولۇپ، يەر كۆلىمىنىڭ %90 ى قەلەي قېزىشقا تەستىقلانغان، دېڭىز بويىدىكى قەلەي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى %94 نى ئىگىلەيدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، تىيەنما شىركىتىنىڭ باشقۇرۇشى ناچار بولغاچقا، ئۇنىڭ كانچىلىق ھوقۇقى نۇرغۇن كىچىك شەخسىي كان ئىشچىلىرى تەرىپىدىن ھەددىدىن زىيادە ئىشلىتىلىپ كەتكەن، تىيەنما شىركىتى يېقىنقى يىللاردىن بۇيان كانچىلىق ھوقۇقىنى كونترول قىلىشنى كۈچەيتىشكە مەجبۇر بولغان. ھازىر، شىركەتنىڭ قەلەي كان ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى سۇ ئاستى قەلەي كانىغا تېخىمۇ تايىنىدۇ، دېڭىز بويىدىكى قەلەي كان ئىشلەپچىقىرىش نىسبىتى 2010-يىلدىكى %54 تىن 2020-يىلدىكى %94 كە يەتكەن. 2020-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە، تىيەنما شىركىتىنىڭ قۇرۇقلۇقتىكى يۇقىرى دەرىجىلىك قەلەي رۇدىسى زاپىسى پەقەت 16000 توننا.

تىيەنما شىركىتىنىڭ قالاي مېتال ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى ئومۇميۈزلۈك تۆۋەنلەش يۈزلىنىشىنى كۆرسەتتى. 2019-يىلى، تىيەنما شىركىتىنىڭ قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى 76 مىڭ توننىغا يەتتى، بۇ يىللىق ئېشىش نىسبىتى %128 بولۇپ، يېقىنقى يىللاردىن بۇيانقى يۇقىرى سەۋىيىگە يەتتى. بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى 2018-يىلىنىڭ تۆتىنچى پەسلىدە ئىندونېزىيەدە يېڭى ئېكسپورت قائىدىلىرىنىڭ يولغا قويۇلۇشى بولۇپ، بۇ قائىدىلەر تىيەنما شىركىتىنىڭ ستاتىستىكىلىق جەھەتتىن ئىجازەتنامە دائىرىسى ئىچىدە قانۇنسىز كان ئىشچىلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنى قولغا كەلتۈرۈشىگە شارائىت ھازىرلىغان، ئەمما شىركەتنىڭ ئەمەلىي قالاي ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارى ئاشمىغان. شۇنىڭدىن كېيىن، تىيەنما شىركىتىنىڭ قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى داۋاملىق تۆۋەنلىگەن. 2021-يىلىنىڭ دەسلەپكى ئۈچ پەسلىدە، تىيەنما شىركىتىنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى 19 مىڭ توننىغا يەتكەن، بۇ يىللىق ئېشىش نىسبىتى %49 تۆۋەنلىگەن.

ئۈچىنچىدىن، كىچىك خۇسۇسىي ئېرىتىش كارخانىلىرى پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي تەمىناتىنىڭ ئاساسلىق كۈچىگە ئايلاندى

كەلگۈسىدە، ئىندونېزىيەنىڭ قەلەي بايلىقى چوڭ ئېرىتىش زاۋۇتلىرىغا مەركەزلىشىدۇ.

يېقىندا، ئىندونېزىيەنىڭ قالاي قۇيمىسى ئېكسپورتى يىلدىن-يىلغا ئەسلىگە كەلدى، بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى خۇسۇسىي ئېرىتىش زاۋۇتلىرىدىن قالاي قۇيمىسى ئېكسپورتىنىڭ ئېشىشى. 2020-يىلىنىڭ ئاخىرىغا كەلگەندە، ئىندونېزىيەدىكى خۇسۇسىي ئېرىتىش كارخانىلىرىنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى تەخمىنەن 50 مىڭ توننىغا يەتتى، بۇ ئىندونېزىيەنىڭ ئومۇمىي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنىڭ %62 نى ئىگىلىدى. ئىندونېزىيەدىكى قالاي قېزىش ۋە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي قېزىشنىڭ بىر كۆزگە كۆرۈنەرلىك ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى خۇسۇسىي كارخانىلار تەرىپىدىن كىچىك كۆلەمدە ئىشلەپچىقىرىلىدۇ، مەھسۇلات مىقدارى باھا سەۋىيەسىگە ئاساسەن ماسلاشتۇرۇلىدۇ. قالاي باھاسى يۇقىرى بولغاندا، كىچىك كارخانىلار دەرھال ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنى ئاشۇرىدۇ، قالاي باھاسى چۈشكەندە، ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنى تاقاشنى تاللايدۇ. شۇڭلاشقا، ئىندونېزىيەدىكى قالاي رۇدىسى ۋە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى زور دەرىجىدە ئۆزگىرىشچان ۋە مۆلچەرلەشچانلىقى ناچار.

2021-يىلىنىڭ دەسلەپكى ئۈچ پەسلىدە، ئىندونېزىيە 53 مىڭ توننا پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئېكسپورت قىلدى، بۇ 2020-يىلىنىڭ ئوخشاش مەزگىلىدىكىدىن %4.8 ئاشتى. ئاپتورنىڭ قارىشىچە، يەرلىك خۇسۇسىي ئېرىتىش زاۋۇتلىرىنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئېكسپورتى تىيەنما شىركىتىنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنىڭ تۆۋەنلىشىدىكى بوشلۇقنى تولدۇردى. قانداقلا بولمىسۇن، شەخسىي ئېرىتىش زاۋۇتلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنىڭ كېڭىيىشى ۋە ئەمەلىي ئېكسپورت مىقدارى ئىندونېزىيەدە بارغانسېرى قاتتىقلىشىۋاتقان مۇھىت ئاسراش تەكشۈرۈشى تەرىپىدىن داۋاملىق تەڭشىلىنىدىغانلىقىنى ئەسكەرتىشكە ئەرزىيدۇ. 2022-يىلى يانۋارغىچە، ئىندونېزىيە ھۆكۈمىتى بۇ سودا مەركىزى ئارقىلىق يېڭى قالاي ئېكسپورت ئىجازەتنامىسى بەرمىدى.

ئاپتورنىڭ قارىشىچە، كەلگۈسىدە ئىندونېزىيەنىڭ قالاي بايلىقى چوڭ ئېرىتىش زاۋۇتلىرىغا مەركەزلىشىدۇ، كىچىك كارخانىلارنىڭ پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنىڭ كۆرۈنەرلىك ئېشىش ئېھتىماللىقى بارغانسېرى ئازىيىدۇ، پىششىقلاپ ئىشلەنگەن قالاي ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى مۇقىم بولۇشقا مايىل بولىدۇ، مەھسۇلات ئېلاستىكىلىقى سىستېمىلىق ھالدا تۆۋەنلەيدۇ. ئىندونېزىيەدە خام قالاي رۇدىسىنىڭ دەرىجىسىنىڭ تۆۋەنلىشىگە ئەگىشىپ، كىچىك كارخانىلارنىڭ كىچىك كۆلەمدىكى ئىشلەپچىقىرىش ئۇسۇلى بارغانسېرى ئىقتىسادىي جەھەتتىن پايدىسىز بولۇپ، نۇرغۇن كىچىك كارخانىلار بازاردىن چىقىرىۋېتىلىدۇ. ئىندونېزىيەنىڭ يېڭى كانچىلىق قانۇنى يولغا قويۇلغاندىن كېيىن، قالاي خام رۇدىسىنىڭ تەمىناتى چوڭ كارخانىلارغا كۆپرەك ئېقىپ كېلىدۇ، بۇ كىچىك ئېرىتىش كارخانىلىرىغا خام قالاي رۇدىسىنىڭ تەمىناتىغا «توپلىشىش تەسىرى» كۆرسىتىدۇ.